Khám phá bí mật làm nên hương vị đặc trưng của Tương Bần – đặc sản nổi tiếng Hưng Yên qua Đặc sản vùng miền. Cùng Chợ Mùa Vàng tìm hiểu cách chọn, bảo quản và thưởng thức tương chuẩn vị Bắc xưa trong từng giọt vàng nâu sánh mịn.
Tương Bần – Hương vị quê hương nồng nàn giữa nhịp sống hiện đại
Giữa muôn vàn đặc sản vùng miền tại Việt Nam, Tương Bần vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong lòng người yêu ẩm thực. Từ mâm cơm giản dị của người Bắc đến các món chay thanh tịnh, đâu đâu ta cũng thấy sự hiện diện của thứ nước chấm nâu vàng, sánh mịn, dậy lên mùi thơm đặc trưng của đậu nành lên men.
Không chỉ là một món ăn, Tương Bần còn là biểu tượng văn hóa – nơi kết tinh tinh hoa của người dân làng Bần Yên Nhân, Hưng Yên. Hơn trăm năm qua, làng nghề này vẫn bền bỉ giữ nghề, ủ từng chum tương, chắt chiu từng giọt tinh túy của trời đất và bàn tay người thợ.
Ngày nay, giữa những dòng sản phẩm công nghiệp, Tương Bần vẫn giữ được chỗ đứng riêng – không chỉ nhờ hương vị truyền thống, mà còn bởi ý nghĩa gắn kết con người với cội nguồn ẩm thực Việt.
Nguồn gốc trăm năm của làng nghề Tương Bần Yên Nhân
Theo tư liệu của làng Bần, nghề làm tương xuất hiện từ khoảng thế kỷ XIX, khi cư dân Hưng Yên bắt đầu ủ tương để bảo quản đậu nành trong những tháng mưa bão. Nhờ vị trí thuận lợi – gần sông Hồng, đất phù sa màu mỡ, nguồn nước trong lành – Bần Yên Nhân nhanh chóng trở thành “cái nôi” của tương ngon nhất miền Bắc.
Câu nói “Ăn cơm nhớ Tương Bần” ra đời từ đó, như một lời ca ngợi cho hương vị đậm đà, ngọt hậu mà không gắt. Ngày nay, làng nghề Tương Bần đã được công nhận là làng nghề truyền thống tiêu biểu của Việt Nam, sản phẩm được xếp hạng OCOP 4 sao của Hưng Yên, trở thành niềm tự hào của người dân nơi đây.
>>> Xem thêm: Na Bở – Sản phẩm OCOP 3 sao Hải Phòng: Tinh túy Tiên Lãng
Bí quyết làm nên hương vị đặc trưng của Tương Bần
Để có được Tương Bần chính hiệu, quy trình chế biến phải trải qua nhiều công đoạn công phu kéo dài từ 3 đến 4 tháng.
1. Nguyên liệu chọn lọc
Ba nguyên liệu chính gồm:
- Đậu nành: loại hạt nhỏ, vàng óng, trồng trên đất phù sa Hưng Yên.
- Gạo nếp hoặc gạo tẻ: dùng để làm mốc.
- Muối trắng tinh khiết: được phơi khô kỹ càng để loại bỏ tạp chất.
2. Ủ mốc – linh hồn của tương
Người thợ phải nấu cơm thật dẻo, rải mỏng rồi phủ lá nhãn hoặc lá chuối để tạo mốc tự nhiên. Sau 3–4 ngày, cơm mốc vàng đều và dậy hương thơm, được gọi là “mốc tương” – yếu tố quyết định hương vị sau này.
3. Ủ tương – nghệ thuật của thời gian
Đậu nành rang vàng, giã nhỏ, trộn với nước muối và mốc gạo, rồi đổ vào chum sành đặt ngoài trời nắng. Suốt hơn 3 tháng, người làm tương phải khuấy đều, theo dõi độ chua, mặn, ngọt của từng mẻ tương.
Khi tương đạt độ sánh mịn, mùi thơm ngậy đặc trưng, họ mới lọc, đun và đóng chai.
Chính sự tỉ mỉ ấy tạo nên mùi vị khác biệt mà không loại tương công nghiệp nào bắt chước được.
Hương vị độc đáo của Tương Bần – Dấu ấn không thể nhầm lẫn
Không chỉ nổi bật ở màu nâu cánh gián óng ánh, Tương Bần còn có vị ngọt dịu, mặn vừa, thơm ngậy và béo bùi. Mỗi giọt tương là sự hòa quyện giữa đậu nành rang, mốc gạo và ánh nắng mùa hạ của miền Bắc.
Nếu Tương Nam Đàn (Nghệ An) thiên về vị đậm mặn, Tương Cự Đà (Hà Nội) có vị chua thanh nhẹ, thì Tương Bần Hưng Yên lại dung hòa được cả ba yếu tố: mặn – ngọt – béo, khiến ai đã nếm một lần đều khó quên.
Vì thế, người sành ăn thường nói:
“Ăn bánh đúc nhớ Tương Bần,
Dưa cà chan chút, bữa ăn thành thi vị.”
Tương Bần trong đời sống ẩm thực người Việt
Từ xa xưa, tương đã hiện diện trong mọi bữa cơm dân dã của người Việt. Đặc biệt ở miền Bắc, Tương Bần được xem là linh hồn của những món ăn đồng quê:
- Rau luộc, dưa muối chấm tương – giản dị mà thấm vị.
- Thịt luộc, cá nướng, đậu phụ rán – khi kết hợp với tương, hương vị trở nên đậm đà, gợi nhớ hồn quê.
- Các món chay: tương là nguyên liệu không thể thiếu trong các món kho, xào, nấu canh của người ăn chay.
Xem thêm: 7 Quán Bán Mắm Tôm Chua Huế – Đặc Sản Nức Tiếng Cố Đô
Ngày nay, Tương Bần không chỉ có mặt ở mâm cơm gia đình mà còn xuất hiện trong nhà hàng, resort, quà tặng du lịch – minh chứng cho giá trị văn hóa bền bỉ của đặc sản này.
Tương Bần và câu chuyện gìn giữ làng nghề truyền thống
Dù trải qua hơn trăm năm, nghề làm tương ở Bần Yên Nhân vẫn được người dân giữ gìn cẩn trọng. Mỗi gia đình đều có bí quyết riêng trong cách làm tương ngon, nhưng đều chung một tinh thần: không chạy theo số lượng, chỉ chú trọng chất lượng và hương vị truyền thống.
Làng hiện có hơn 70 hộ làm tương chuyên nghiệp, sản lượng mỗi năm hàng chục nghìn lít, cung cấp cho nhiều tỉnh thành. Đặc biệt, sản phẩm Tương Bần Sơn Tinh, Tương Bần Lan Ngọc, Tương Bần Minh Thịnh đã đạt chứng nhận OCOP 4 sao và được xuất khẩu sang Nhật, Hàn Quốc.
Nhờ vậy, làng nghề không chỉ giữ hồn văn hóa Việt mà còn tạo sinh kế bền vững cho hàng trăm lao động địa phương.
Cách chọn và bảo quản Tương Bần chuẩn vị
1. Cách chọn tương ngon
- Màu: vàng nâu óng, không lợn cợn hay tách lớp.
- Mùi: thơm dịu, hơi ngậy đậu, không có mùi chua gắt.
- Vị: mặn nhẹ, ngọt hậu, không đắng.
- Độ sánh: tương đặc vừa phải, không quá loãng.
2. Cách bảo quản
- Sau khi mở nắp, nên bảo quản trong chai thủy tinh, để nơi khô ráo, thoáng mát.
- Có thể để ngăn mát tủ lạnh để giữ hương vị lâu hơn.
- Tránh dùng thìa ướt hoặc lẫn tạp chất vào tương để tránh hỏng men.
Nhờ biết cách làm tương ngon và bảo quản đúng, bạn sẽ luôn có được hương vị Tương Bần chuẩn vị quê hương trong mỗi bữa ăn.
Biến tấu món ngon cùng Tương Bần
Đừng nghĩ Tương Bần chỉ để chấm! Loại gia vị đặc biệt này có thể biến tấu ra hàng loạt món ngon:
- Thịt ba chỉ kho tương: mềm tan, thơm ngậy, đậm đà.
- Cà tím nướng chấm tương: vị khói quyện tương, ngọt bùi đặc sắc.
- Cá rô đồng kho tương: món ăn đưa cơm trứ danh miền Bắc.
- Gỏi cuốn chấm tương pha me: sự kết hợp giữa Bắc – Nam đầy thú vị.
Ngày nay, nhiều đầu bếp trẻ còn sáng tạo sốt tương Bần trộn salad, nướng BBQ – mang tinh hoa ẩm thực xưa hòa cùng nhịp sống hiện đại.
Tương Bần – Giọt vàng mang hồn Việt
Giữa thời đại của đồ ăn nhanh và gia vị đóng chai công nghiệp, Tương Bần vẫn là biểu tượng của ẩm thực chậm, sạch và có hồn. Mỗi giọt tương là kết tinh của thời gian, nắng gió, mồ hôi và tâm huyết.
Người Việt xa quê khi trở về, chỉ cần ngửi thấy mùi tương phảng phất cũng thấy lòng ấm lại – bởi đó là mùi của ký ức, của bữa cơm mẹ nấu.
Giữ gìn và lan tỏa Tương Bần không chỉ là gìn giữ một món ăn, mà là gìn giữ bản sắc Việt – sự mộc mạc, kiên nhẫn, tinh tế trong từng hạt đậu, từng chum tương, từng bàn tay người thợ.
Tương Bần – Khi vị quê hương hiện diện trong từng bữa cơm
Nếu có dịp đi qua Hưng Yên, đừng quên dừng chân ghé làng Bần Yên Nhân – nơi những chum tương cổ vẫn ấm mình trong nắng, và hương thơm đậu nành vẫn lan tỏa quanh sân nhà.
Hãy mang về một chai Tương Bần chuẩn vị – không chỉ để nêm món ăn, mà để thưởng thức một phần hồn quê Bắc Bộ đậm đà và chân chất.
Chợ Mùa Vàng hân hạnh giới thiệu đến bạn các sản phẩm Tương Bần chính gốc Hưng Yên, được chọn lọc từ những cơ sở uy tín, đảm bảo sạch, an toàn và giữ trọn vị truyền thống.
Ghé ngay chuyên mục Đặc sản vùng miền của Chợ Mùa Vàng để mang hương vị Hưng Yên về bàn ăn – nơi mỗi giọt tương đều kể một câu chuyện về tình đất, tình người, và vị Việt không thể lẫn.
