Cùng Chợ Mùa Vàng khám phá Tiêu Đen Lệ Chí – OCOP 4 Sao Gia Lai, hạt tiêu hữu cơ sạch, thơm nồng, được thị trường trong và ngoài nước ưa chuộng.
Tiêu Lệ Chí – Tinh hoa hồ tiêu hữu cơ Gia Lai
Gia Lai là một trong những tỉnh trồng hồ tiêu lớn nhất cả nước, cung cấp hàng năm trên 10 nghìn tấn hạt tiêu và đóng góp quan trọng cho nguồn xuất khẩu 100 nghìn tấn/năm của Việt Nam. Trong vùng đất này, xã Nam Yang – xưa gọi là Lệ Chí – được thiên nhiên ưu đãi với đất phì nhiêu, khí hậu nắng nhiều, mưa ít, rất thích hợp cho cây lâu năm như cà phê, điều và đặc biệt là hồ tiêu. Nhờ thổ nhưỡng đặc biệt, hồ tiêu tại đây có chất lượng vượt trội so với nhiều nơi khác.
Trước yêu cầu khắt khe về chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm, bà con Nam Yang đã dần chuyển từ mô hình trồng tiêu truyền thống sang hữu cơ và tăng diện tích tiêu đỏ, hướng tới sản xuất nông sản sạch, nâng cao giá trị kinh tế và thu nhập. Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang là đơn vị tiên phong trong việc liên kết nông dân, áp dụng khoa học kỹ thuật vào canh tác, giúp nâng cao năng suất và chất lượng hồ tiêu, cung cấp nguồn nguyên liệu ổn định cho thị trường trong và ngoài nước.
Các sản phẩm Tiêu Lệ Chí bao gồm: tiêu hữu cơ (sạch 600 chất) như tiêu đỏ, tiêu sọ, tiêu đen, tiêu xanh; tiêu sạch (sạch 30 chất) gồm nhiều dòng như tiêu xanh chuỗi, tiêu xanh sấy khô, tiêu vàng, tiêu đa màu, tiêu xanh ngâm mắm, tiêu xanh chua ngọt; và các sản phẩm VietGAP. Tại OCOP 2019, Tiêu sọ hữu cơ, Tiêu đỏ hữu cơ và Tiêu đen hữu cơ Lệ Chí đạt 4 sao, khẳng định chất lượng và uy tín sản phẩm.
Hợp tác xã Nam Yang cũng là một trong những đơn vị đầu tiên tại Tây Nguyên được chứng nhận tiêu hữu cơ quốc tế theo tiêu chuẩn Mỹ và châu Âu bởi tổ chức Control Union, hiện diện ở hơn 70 quốc gia, giúp Tiêu Lệ Chí vươn tầm ra thị trường quốc tế.
Một vài điều bạn nên biết về tiêu đen
Từ lâu, cây tiêu đen đã được sử dụng rộng rãi trong ẩm thực và y học cổ truyền, vừa đóng vai trò là gia vị quen thuộc, vừa được coi như một dược liệu hỗ trợ sức khỏe.
Tiêu đen là loài cây thân dây leo, có thân dài, nhẵn, thường bám vào tường hoặc các cây khác để phát triển. Lá tiêu khá giống lá trầu không nhưng thon dài hơn. Tại mỗi kẽ lá có hai nhánh: một nhánh nuôi dưỡng cây và một nhánh mang quả. Quả tiêu nhỏ, hình cầu, mọc thành từng chùm 20–30 hạt. Khi còn non, quả có màu xanh lục, sau chuyển sang đỏ, đến khi chín ngả vàng. Phơi khô, quả cho ra hạt tiêu đen quen thuộc.
Thành phần nổi bật trong hạt tiêu là piperine – một loại alkaloid có nhiều lợi ích sinh học. Ngoài ra, hạt tiêu còn chứa các đồng phân piperine khác giúp tăng cường sức khỏe.
Đặc biệt, piperine có khả năng tăng sinh khả dụng đường uống của nhiều hoạt chất khác, điển hình là khi kết hợp với curcumin, giúp cơ thể hấp thụ hiệu quả hơn.
Về mặt dinh dưỡng, chỉ với 1 thìa cà phê tiêu đen (khoảng 2,3 g) đã cung cấp:
- 5,8 calo
- 0,1 g chất béo
- 0,5 mg natri
- 1,5 g carbohydrate
- 0,6 g chất xơ
- 0,2 g protein
- 0,3 mg mangan (≈15% nhu cầu hằng ngày)
- 3,8 mcg vitamin K (≈5% nhu cầu hằng ngày)
- 0,3 mg đồng (≈2% nhu cầu hằng ngày)
>>> XEM THÊM: Set Quà Con Cui: 3 Món Đặc Sản Phú Thọ Đạt OCOP Quốc Gia
Những lợi ích bất ngờ của hạt tiêu đen Lệ Chí với sức khỏe
1. Hỗ trợ tiêu hóa, ngăn ngừa táo bón
Ăn tiêu đen ở mức vừa phải mang lại nhiều lợi ích cho đường ruột. Khi vào cơ thể, tiêu kích thích dạ dày tiết axit clohydric, giúp phân giải protein, làm sạch ruột và hỗ trợ tiêu hóa hiệu quả hơn. Nhờ đó, các vấn đề như táo bón, tiêu chảy hay rối loạn tiêu hóa có thể được cải thiện đáng kể.
Một ưu điểm khác của tiêu đen là khả năng ngăn ngừa ung thư đại trực tràng, hạn chế vi khuẩn gây hại trong đường ruột. Đặc tính cay nồng của tiêu còn thúc đẩy tiết mồ hôi và tiểu tiện, qua đó giúp cơ thể đào thải độc tố, làm sạch lỗ chân lông và loại bỏ tình trạng ứ nước (phù nề).
Ngoài ra, việc đi tiểu sau khi ăn tiêu không chỉ thải bỏ axit uric, urê, nước thừa mà còn loại bớt chất béo dư thừa trong cơ thể. Bằng cách kích thích tiêu hóa và trao đổi chất, tiêu đen góp phần hỗ trợ giảm cân, tăng cường hoạt động toàn thân và bảo vệ hệ tiêu hóa khỏi nhiều bệnh lý nguy hiểm.
2. Ngăn ngừa bệnh tim
Nhiều nghiên cứu cho thấy piperine – hợp chất chính trong hạt tiêu đen – có khả năng cân bằng mức cholesterol trong máu, từ đó hỗ trợ phòng ngừa bệnh tim mạch. Piperine giúp làm giảm cholesterol LDL (loại “xấu”) và chất béo trung tính, đồng thời tăng cường cholesterol HDL (loại “tốt”).
Sự giảm bớt LDL và triglyceride ngăn chặn quá trình hình thành mảng bám trên thành động mạch – nguyên nhân chính dẫn đến xơ vữa, đột quỵ hay nhồi máu cơ tim. Trong khi đó, HDL lại đóng vai trò vận chuyển cholesterol dư thừa ra khỏi mạch máu, giúp hệ tuần hoàn hoạt động thông suốt và trái tim khỏe mạnh hơn.
3. Khả năng kháng khuẩn tốt
Nghiên cứu trong ống nghiệm cho thấy chiết xuất hạt tiêu đen trong nước có tới 75% hoạt tính kháng khuẩn đối với vi khuẩn từ khoang miệng. Cơ chế hoạt động được cho là nhờ ức chế quá trình vi khuẩn sản sinh polysaccharide (glucan) – hợp chất giúp chúng bám vào bề mặt răng, từ đó hạn chế hình thành mảng bám.
Đáng chú ý, hạt tiêu đen còn thể hiện khả năng ức chế một số dòng chảy kháng thuốc của vi khuẩn Staphylococcus aureus (MRSA) – tác nhân kháng lại nhiều loại kháng sinh. Điều này mở ra hướng ứng dụng tiềm năng trong y học.
Tuy nhiên, tác dụng kháng khuẩn của tiêu đen không bao trùm tất cả các loại vi khuẩn. Ví dụ, chiết xuất nước từ hạt tiêu không cho thấy hiệu quả đối với Helicobacter pylori – vi khuẩn gây viêm loét dạ dày và nhiễm trùng đường tiêu hóa.
4. Nguồn chống oxy hóa tự nhiên
Hạt tiêu đen chứa nhiều chất chống oxy hóa có khả năng vô hiệu hóa các gốc tự do – những sản phẩm phụ của quá trình trao đổi chất có thể gây tổn hại tế bào khỏe mạnh, làm DNA đột biến và dẫn đến ung thư. Nhờ đó, tiêu đen góp phần bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh tim mạch, ung thư cũng như các rối loạn về gan.
Không chỉ ngăn ngừa bệnh tật, các chất chống oxy hóa trong tiêu đen còn làm chậm quá trình lão hóa, giảm thiểu nếp nhăn, đốm nâu, nguy cơ thoái hóa điểm vàng và suy giảm trí nhớ, giúp cơ thể duy trì sự dẻo dai và trẻ trung lâu hơn.
5. Tốt cho sức khỏe não bộ
Các nghiên cứu cho thấy chiết xuất hạt tiêu đen có tác dụng hỗ trợ chức năng não, đặc biệt là khả năng tập trung và ghi nhớ nhờ đặc tính chống oxy hóa mạnh mẽ. Thử nghiệm trên động vật đã chỉ ra rằng piperine trong tiêu đen giúp giảm thoái hóa thần kinh tại vùng hải mã – khu vực gắn liền với trí nhớ – khi xuất hiện các triệu chứng giống bệnh Alzheimer.
Cơ chế chính được cho là piperine làm giảm stress oxy hóa trên lipid và hạn chế hoạt động của enzym acetylcholinesterase – loại enzym phá vỡ acetylcholine. Nhờ vậy, acetylcholine – chất dẫn truyền thần kinh quan trọng trong việc ghi nhớ, suy luận và tạo kết nối thần kinh mới – được duy trì ổn định.
Việc thiếu hụt acetylcholine thường liên quan đến các rối loạn như Alzheimer, ADD hay ADHD. Vì thế, tiêu thụ tiêu đen điều độ có thể mang lại lợi ích bảo vệ não bộ, giúp tăng cường sự minh mẫn và khả năng tư duy.
6. Kiểm soát đường huyết
Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng chiết xuất từ hạt tiêu đen có thể hỗ trợ điều hòa lượng đường trong máu. Thí nghiệm trên chuột mắc tiểu đường cho thấy, khi bổ sung piperine ở liều thấp, mức đường huyết giảm đáng kể; tuy nhiên, liều cao lại cho kết quả ngược lại.
Ngoài ra, các nghiên cứu trên loài gặm nhấm khác cũng ghi nhận piperine có khả năng làm tăng sinh khả dụng của thuốc điều trị tiểu đường, giúp cơ thể hấp thụ và sử dụng thuốc hiệu quả hơn.
Trên người, thử nghiệm lâm sàng với bệnh nhân tiểu đường tuýp 2 cho thấy việc sử dụng piperine, đặc biệt khi kết hợp cùng curcumin, mang lại hiệu quả tích cực trong việc hạ đường huyết và cải thiện khả năng kiểm soát bệnh.
7. Hỗ trợ đường hô hấp khỏe mạnh
Tiêu đen từ lâu đã được coi là vị “cứu tinh” tự nhiên cho các vấn đề hô hấp thông thường như ho, cảm lạnh hay nghẹt mũi. Chỉ cần thêm một chút tiêu đen xay vào tách trà xanh, các triệu chứng ho và sổ mũi có thể thuyên giảm rõ rệt. Một ly sữa ấm pha cùng tiêu đen và bột nghệ cũng mang lại hiệu quả tương tự.
Trong những ngày đông lạnh, thói quen rắc tiêu đen vào món ăn không chỉ giúp “làm ấm bụng” mà còn cải thiện sức khỏe đường hô hấp. Kết hợp tiêu đen với mật ong giúp giảm tắc nghẽn ngực, trong khi việc xông hơi bằng tiêu đen, nước ấm và vài giọt tinh dầu khuynh diệp lại mang đến cảm giác dễ chịu, thông thoáng đường thở.
8. Giảm đau và hỗ trợ xương khớp
Tiêu đen không chỉ là một loại gia vị quen thuộc mà còn mang đến lợi ích cho sức khỏe xương khớp. Nhờ chứa các hoạt chất có tính kháng viêm, tiêu đen giúp làm dịu những cơn đau nhức khớp, hỗ trợ giảm viêm khớp và hạn chế nguy cơ mắc bệnh gút. Ngoài ra, tiêu đen còn được sử dụng để cải thiện tình trạng đau lưng, đau cột sống, mang lại sự linh hoạt và thoải mái hơn cho cơ thể.
9. Ổn định huyết áp
Hạt tiêu đen chứa nhiều hợp chất có lợi trong việc duy trì huyết áp ổn định. Đặc biệt, hàm lượng vitamin C dồi dào giúp cơ thể tăng cường đào thải kim loại nặng như chì – một trong những yếu tố có thể gây tăng huyết áp. Ngoài ra, tiêu đen còn giàu kali, canxi và sắt, những khoáng chất thiết yếu hỗ trợ làm giãn mạch máu, giảm gánh nặng cho tim và kiểm soát huyết áp hiệu quả.
Một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến huyết áp cao là dư thừa natri. Thành phần kali trong tiêu đen có khả năng cân bằng tác động của natri, từ đó góp phần ngăn ngừa và cải thiện tình trạng huyết áp cao.
10. Làn da sáng khỏe nhờ hạt tiêu đen
Không chỉ là một loại gia vị quen thuộc, hạt tiêu đen còn mang đến lợi ích bất ngờ cho làn da. Tiêu đen có khả năng kích thích tiết mồ hôi, hỗ trợ cơ thể đào thải độc tố, từ đó giúp da sáng và trong hơn. Khi được nghiền nhỏ và sử dụng trong các công thức tẩy tế bào chết, hạt tiêu giúp loại bỏ lớp da chết, kích thích tuần hoàn máu và tăng cường cung cấp oxy cũng như dưỡng chất cho da.
Bên cạnh đó, đặc tính kháng khuẩn và chống viêm tự nhiên của tiêu đen còn hỗ trợ bảo vệ da khỏi vi khuẩn gây mụn, giảm tình trạng viêm đỏ và giữ cho làn da luôn khỏe mạnh, mịn màng.
11. Tác dụng chống hen suyễn
Nghiên cứu trên động vật cho thấy hợp chất piperine trong hạt tiêu đen có khả năng hỗ trợ cải thiện các triệu chứng hen suyễn nhờ đặc tính kháng viêm mạnh mẽ. Piperine giúp:
- Giảm phản ứng quá mẫn trong đường thở
- Hạn chế sự xâm nhập của bạch cầu ái toan
- Ức chế sản xuất các cytokine gây viêm như interleukin-4 và interleukin-5
- Ngăn chặn hoạt động quá mức của tế bào lympho T
Nhờ đó, hạt tiêu đen được xem là một trong những nguyên liệu tự nhiên có tiềm năng hỗ trợ phòng và giảm nhẹ triệu chứng hen suyễn.
Một số lưu ý khi dùng hạt tiêu đen
Chiết xuất hạt tiêu đen nhìn chung được coi là an toàn khi dùng với lượng vừa phải. Tuy nhiên, do chứa hợp chất có thể gây cảm giác bỏng rát hoặc kích ứng, một số người có thể gặp phản ứng phụ như buồn nôn, nổi mề đay, đau đầu hoặc các triệu chứng dị ứng khác.
Những đối tượng nên hạn chế hoặc tránh dùng hạt tiêu đen:
- Phụ nữ mang thai và cho con bú: không nên sử dụng nhiều vì có thể gây tác động không mong muốn đến mẹ và bé.
- Người có cơ địa nhạy cảm hoặc dị ứng: dễ gặp phản ứng khi tiêu thụ.
Cách bảo quản hạt tiêu đen
Để giữ trọn hương vị cay nồng và tinh dầu tự nhiên, hạt tiêu đen cần được bảo quản đúng cách:
- Nơi khô ráo, thoáng mát: tránh ẩm ướt vì dễ làm tiêu bị mốc, mất mùi.
- Dùng lọ kín, tránh ánh sáng trực tiếp: nên cất trong hũ thủy tinh hoặc lọ nhựa có nắp kín, đặt ở nơi tránh nắng gắt.
- Xay đến đâu dùng đến đó: hạt tiêu nguyên hạt giữ mùi lâu hơn, chỉ nên xay khi cần để đảm bảo hương vị tươi mới.
- Không để gần nơi có nhiệt độ cao: tránh để gần bếp hoặc lò nướng vì nhiệt làm tiêu nhanh bay mùi tinh dầu.
Tiêu đen Lệ Chí không chỉ là một loại gia vị quen thuộc trong căn bếp Việt, mà còn là niềm tự hào của vùng đất Gia Lai – nơi hội tụ tinh hoa thiên nhiên và bàn tay khéo léo của người nông dân. Với chứng nhận OCOP 4 sao cùng tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế, sản phẩm đã và đang khẳng định chỗ đứng vững chắc trên thị trường trong nước lẫn quốc tế, mang hương vị Việt đi xa hơn.
Nếu bạn quan tâm đến những sản phẩm nông sản sạch, an toàn và đạt chuẩn quốc gia, đừng quên khám phá thêm nhiều Sản phẩm OCOP quốc gia khác tại Chợ Mùa Vàng. Đây chính là nơi giúp bạn tìm thấy những đặc sản vùng miền chất lượng, uy tín và giàu bản sắc văn hóa Việt Nam.
